Een epos verfilmen dat al bijna drieduizend jaar voortleeft, is een enorme uitdaging. Hoe geef je een van de pijlers van de westerse literatuur een eigentijdse vorm zonder de liefhebbers van het origineel van je te vervreemden, en tegelijkertijd een modern publiek iets nieuws en verrassends voor te schotelen? Persoonlijk vind ik het altijd een beetje overdreven wanneer mensen zich vervolgens massaal gaan bemoeien met de vraag of zo’n film wel volledig historisch accuraat is. Deze film is immers gebaseerd op de Odyssee, het oude Griekse epos van Homerus uit ongeveer 800 v.Chr. Natuurlijk zullen er details zijn die niet precies overeenkomen. Nou en? De Odyssee zelf is al een mengvorm van fictie en werkelijkheid. Het is in de kern een verzonnen avonturenverhaal, vol wonderen, goden en monsters, maar wel geworteld in een historische wereld. Elementen zoals de Trojaanse Oorlog, de Myceense cultuur en de vaarroutes rond de Middellandse Zee hebben duidelijke historische en geografische aanknopingspunten, terwijl de cyclopen, sirenen en andere bovennatuurlijke gebeurtenissen puur tot de verbeelding behoren.

Daarom moet je deze film vooral zien als een losse interpretatie van dat epos, niet als een geschiedenisles. En dat is wat mij betreft helemaal prima. Juist doordat filmmakers de vrijheid nemen om een eeuwenoud verhaal opnieuw te vertellen, kan zo’n mythe blijven voortleven voor een nieuw publiek.

En laat een mythe opnieuw leven inblazen maar aan Christopher Nolan over, een van de weinige regisseurs die mensen nog puur vanwege zijn naam naar de bioscoop krijgt. Met The Odyssey pakt Nolan het meteen groots aan: een mix van historisch epos en donkere fantasy. Ik had de film van tevoren een beetje in hetzelfde hokje gezet als Troy, en dat bleek eigenlijk meteen de grootste valkuil. Die twee films moet je namelijk helemaal niet met elkaar vergelijken. Daardoor had ik tijdens de eerste helft best wat “wtf”-momentjes. Heel even dacht ik zelfs dat ik de film niet leuk zou gaan vinden. Troy voelt veel meer als een historische oorlogsfilm: mensen van vlees en bloed, legers, eer, politiek en gevechten. De goden spelen wel een rol, maar blijven vooral op de achtergrond. The Odyssey is juist wat meer richting avontuur en fantasy. Je wordt ineens ondergedompeld in een wereld vol cyclopen, sirenes en andere mythische wezens. Daardoor vroeg ik me tijdens het kijken even af of ik misschien toch meer houd van de rauwe, aardse spanning van oorlogsfilms. Eigenlijk best gek, want ik kan ook enorm genieten van The Lord of the Rings. Maar dat voelt anders, omdat die wereld volledig fantasy is en niet gebaseerd is op een oud epos met historische elementen. Zodra ik die vergelijking met Troy losliet en de film nam voor wat hij wilde zijn, begon ik er echt van te genieten. Sterker nog, de dagen nadat ik de film had bekeken, waarde ik het eigenlijk steeds meer.

Nolan maakt van Odysseus (een loodzware rol voor Matt Damon) geen perfecte held, maar een man die kapotgaat aan zijn eigen keuzes. Het houten paard van Troje was zijn grootste succes, maar ook de oorzaak van veel schuldgevoel. De val van Troje voelt daardoor niet als een heldhaftige overwinning, maar als iets grimmigs en moreel verkeerds. Odysseus wordt duidelijk zichtbaar verscheurd door hoogmoed en een vreselijk schuldgevoel. Juist dit element van de zware psychologische last die hij met zich meedraagt, maakt de film interessant, donker en gelaagd. Bij Nolan is die tien jaar durende zwerftocht geen gewoon avontuur, maar een donkere en psychologische strijd van een getraumatiseerde soldaat die na de oorlog zijn weg naar huis probeert terug te vinden.

Deze film, hoe groots werk Nolan ook nu weer heeft afgeleverd is zeker niet geheel feilloos. The Odyssey is vooral een enorme visuele belevenis geworden. Alles in de film voelt groot en ambitieus aan. Dat wordt versterkt door de bombastische muziek van Ludwig Göransson, die met instrumenten uit de bronstijd voor een echt episch gevoel zorgt. Het is misschien niet zijn allerbeste soundtrack en soms wordt de muziek iets te zwaar en dreunend, maar over het algemeen past het goed bij de schaal van de film. Hoe mooi de beelden over het algemeen ook zijn in deze film, af en toe vond de omgeving té grauw overkomen, te kaal en leeg. Hetzelfde gold soms voor de kleuren van deze film. Hoyte van Hoytema’s (Nolans vaste cameraman) IMAX-camerawerk was fantastisch!

Door alle grootse actie raken de emoties tussen de personages soms een beetje ondergesneeuwd. De spectaculaire scènes krijgen vaak meer aandacht dan de kleinere, persoonlijke momenten, al voel je wel dat Nolan die emoties serieus neemt. Dat die scènes toch nog werken, komt vooral door Matt Damon en Anne Hathaway als Penelope, maar ook door het verhaal van hun zoekende zoon Telemachus. Tom Holland speelt die rol prima, alleen blijft hij toch vooral heel erg Tom Holland. Wellicht is hij toch ietsjes te licht voor deze rol? Ergens kwam zijn ‘lichtheid’ in zijn rol ook wel van pas want Telemachus is namelijk nog zichtbaar te jeugdig in het verhaal en daardoor ook niet de troon van zijn moeder kan overnemen als koning van Ithaka. Overigens vond ik de verhaallijnen die door elkaar liepen en mede daardoor de verhaallijn van Telemachus en zijn moeder  Penelope die al 20 jaar op haar man wacht (terwijl ongeveer half Ithaka vindt dat ze moet hertrouwen, zodat er een nieuwe koning komt)ook heel interessant. Dit gaf soms even wat “lucht” in de film, deed me soms een klein beetje denken aan de sfeer van Braveheart (kan niet helemaal plaatsen en goed omschrijven waarom), en op het einde een voortreffelijk spannende scene bij de terugkeer van een bepaald persoon. Echt geweldig! Ik zat op het puntje van mijn stoel!